1986–2026 : karant ane de Ayiti ap tann yon kontra sosyal

7 fevriye 1986 make yon fen.
Fen yon rejim, men sitou kòmansman yon tann : tann pou yon nouvo lòd sosyal.

Yon ane apre, 29 mas 1987, pèp ayisyen an te akeyi yon nouvo Konstitisyon, ki te pote lespwa pou refonde kontra sosyal la. Prèske karant ane apre, kesyon an rete menm jan an : kisa nou fè ak pwomès sa a ?

Ant kase 1986 la ak pwomès 1987 la, yon vid enstale.
Tranzisyon yo te anonse a pa janm rive abouti vre. Pandan plizyè dizèn ane, yo site Konstitisyon an san yo pa janm aplike l nèt, pandan akò politik yo ap suiv youn lòt san yo pa janm bay lòd sosyal pèp la t ap tann lan.

Kidonk, ni kad konstitisyonèl la ni akò ki te sipoze ranplase li pa rive anrasinen dirab kontra sosyal yo te pwomèt pèp la.
Devyasyon sa a pa sèlman dezòganize enstitisyon yo ; li angaje yon responsablite istorik anvè plizyè jenerasyon.

Jenerasyon ane 1980 yo, ki te kwè nan kase a. Sa ane 1990 yo, ki te konte sou pwomès demokrasi a atravè vòt pèp la. Sa apre ane 2000 yo, ki te konfwonte ak fristrasyon repete ak pwomès san demen. Jenerasyon 2010 lan, ki te vle patisipe nan transfòmasyon peyi a, men yo te mete l deyò espas desizyon yo.
Jenerasyon ane 2020 yo, ki kounye a dekouraje, souvan chwazi dezespwa oswa migrasyon

Jodi a, yon jenès k ap viv ant wont ak dezespwa, men ki an 2025 te toujou kenbe espwa ke 7 fevriye 2026 ta ka make dimanch maten apre yon nuit nwa karant ane.

Anplis de sa, gen dyaspora a, yo mande l pote chay enkonsekans lokal yo, ant sipò a distans, egzil fòse ak fidelite anvè yon peyi li kontinye espere refonde.

Kèlkeswa sa k rive, jenerasyon k ap vini yo pral eritye chwa yo toujou ranvwaye, renonsyasyon yo akimile, ak yon kontra sosyal ki toujou ap tann. Lè yo toujou ranvwaye kontra sosyal la, se konfyans menm ki ap fini.

Yon peyi pa ka kontinye viv san fen ant yon Konstitisyon yo kontoune ak akò yo pa janm respekte, san li pa kraze lyen ki ini Leta ak pèp li. Kidonk, kesyon an depase moman an ak aktè jodi a. Li istorik, moral ak kolektif.

Apre karant ane tann, kase ak pwomès ranvwaye, èske 7 fevriye ka toujou yon lòt bagay pase yon dat sou kalandriye politik la ?
Èske li ka finalman vin moman kote yon akò politik responsab ak istorik ap imajine yon kontra sosyal vrèman pataje, asime epi viv ?

Chantal Volcy Céant
26 janvye 2026